Magazine Sax, 6 maart 2006
De burger als consument
Laatst kwam ik erachter dat een goede vriend van mij CDA had gestemd. Dat was even schrikken, zoals je begrijpt. CDA, en hij schaamde zich er niet voor.
Door Steven de Jong
Toen hij begon te brabbelen over normen en waarden heb ik maar gauw een biertje uit zijn koelkast gepikt. Dat maakte het wat draaglijker.
Toch had Balkenende met dat normen- en waardendebat wel degelijk een punt. "Burgers gedragen zich als consument van de samenleving", stelde de morele autoriteit des vaderlands bij zijn aantreden. Jammer alleen dat onze geliefde leider bleef steken in gemoraliseer over fatsoen. Over plantjes die je niet uit de grond mag trekken, papiertjes die je niet op straat mag gooien en collega's die je niet mag pesten. Op dat laatste punt schijnt de moraalridder een ervaringsdeskundige te zijn, als lijdend voorwerp welteverstaan. Dus hij wist waarover hij sprak, wat niet altijd het geval is.
Maar het gedelibereer over een publiek moraal heeft niet geleid tot een heropgevoede burger. Het paradijs der beschaving blijft uit. In de tussentijd heeft de regering zelfs het consumentschap bevorderd. Overheden benaderen burgers in toenemende mate als klanten. Ze kunnen hun eigen energiemaatschappij en zorgverzekering uitkiezen en in de lokale politiek wordt de schijn gewekt dat ze zelf problemen op de agenda kunnen zetten. Voor de ontzuiling, de ontworteling van burgers uit een ideologisch kader, hebben we een zelfzuchtige burger teruggekregen.
De hoogte van de energierekening, de hypotheekrenteaftrek, zorgpremies en de afschaffing van het prepensioen. Zodra burgers het in de buidel voelen, gaan ze de barricades op. Maar voor echt wezenlijke zaken, zoals milieu en mensenrechten, vind je ze niet op het Museumplein. Simpelweg omdat er geen direct voordeel uit te behalen valt, of gewoon omdat het dan opeens een ‘ver-van-mijn-bed-show’ heet.
Wil de regering nog enig publiek moraal ontlokken, dan zou ze de volgende vraag aan de burgers voor moeten voorleggen. Moeten we u beschouwen als een consument van de BV Nederland of als aandeelhouder van een samenleving die valt of staat met de inbreng van individuen? De bewustwording die van zo’n vraag uitgaat, kan dan misschien leiden tot meer directe democratie.
Alleen vooralsnog ziet het er naar uit dat Nederlanders zich in een referendumsysteem net zo onverantwoordelijk zullen gedragen als in Californië. Daar stemmen ze voor betere wegen en tegelijkertijd voor verlaging van de wegenbelasting. Aldaar gaat het individueel belang boven het collectief belang, zelfs als de overheid erdoor failliet gaat.
De burger als consument
Laatst kwam ik erachter dat een goede vriend van mij CDA had gestemd. Dat was even schrikken, zoals je begrijpt. CDA, en hij schaamde zich er niet voor.
Door Steven de Jong
Toen hij begon te brabbelen over normen en waarden heb ik maar gauw een biertje uit zijn koelkast gepikt. Dat maakte het wat draaglijker.
Toch had Balkenende met dat normen- en waardendebat wel degelijk een punt. "Burgers gedragen zich als consument van de samenleving", stelde de morele autoriteit des vaderlands bij zijn aantreden. Jammer alleen dat onze geliefde leider bleef steken in gemoraliseer over fatsoen. Over plantjes die je niet uit de grond mag trekken, papiertjes die je niet op straat mag gooien en collega's die je niet mag pesten. Op dat laatste punt schijnt de moraalridder een ervaringsdeskundige te zijn, als lijdend voorwerp welteverstaan. Dus hij wist waarover hij sprak, wat niet altijd het geval is.
Maar het gedelibereer over een publiek moraal heeft niet geleid tot een heropgevoede burger. Het paradijs der beschaving blijft uit. In de tussentijd heeft de regering zelfs het consumentschap bevorderd. Overheden benaderen burgers in toenemende mate als klanten. Ze kunnen hun eigen energiemaatschappij en zorgverzekering uitkiezen en in de lokale politiek wordt de schijn gewekt dat ze zelf problemen op de agenda kunnen zetten. Voor de ontzuiling, de ontworteling van burgers uit een ideologisch kader, hebben we een zelfzuchtige burger teruggekregen.
De hoogte van de energierekening, de hypotheekrenteaftrek, zorgpremies en de afschaffing van het prepensioen. Zodra burgers het in de buidel voelen, gaan ze de barricades op. Maar voor echt wezenlijke zaken, zoals milieu en mensenrechten, vind je ze niet op het Museumplein. Simpelweg omdat er geen direct voordeel uit te behalen valt, of gewoon omdat het dan opeens een ‘ver-van-mijn-bed-show’ heet.
Wil de regering nog enig publiek moraal ontlokken, dan zou ze de volgende vraag aan de burgers voor moeten voorleggen. Moeten we u beschouwen als een consument van de BV Nederland of als aandeelhouder van een samenleving die valt of staat met de inbreng van individuen? De bewustwording die van zo’n vraag uitgaat, kan dan misschien leiden tot meer directe democratie.
Alleen vooralsnog ziet het er naar uit dat Nederlanders zich in een referendumsysteem net zo onverantwoordelijk zullen gedragen als in Californië. Daar stemmen ze voor betere wegen en tegelijkertijd voor verlaging van de wegenbelasting. Aldaar gaat het individueel belang boven het collectief belang, zelfs als de overheid erdoor failliet gaat.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten